Posted in Ճամփորդություններ, Մաթեմատիկա, Մայրենի

Ճամփորդություն դեպի Հովհանես Թումանյանի թանգարան

Մինչ ճամփորդություն մենք ուսումնասիրելենք Հ․ Թումանյանի կյանքն ու ստեղծագործություն։ Կազմեցինք և լուծեցինք մաթեմատիկակական խաչբառ, որի ծածկազիրը կամ պատասխանը Հ․ Թումանյանի

Այսօր մենք գնացել ենք Հովհանես Թումանյանի թանգարան։ Այնտեղ մենք տեսանք Հովհանես Թումանյանի իրերը, նկարները, լսեցինք իր մասին պատմվող շատ հետաքրքիր այլ պատմություններ, որ մինչ այդ չգիտեինք։ Նաև մենք տեսանք Հովհանես Թումանյանին, ով քայլում էր իր Վերնատանը։ Մի վախեցեք, դա իրական Թումանյանը չէր, այլ թվայնացված, հոլոգրամա էր։ Հետո մենք բարձրացանք երկրորդ հարկ, այնտեղ Հովհանես Թումանյանի տան կնօրինակն էր, որը այժմ էլ կա Դսեղում։ Մենք տեսանք բանաստեղծի սենյակը, հանգստյան տեղը, խողանոցը ու շատ հետաքրքիր այլ մանրամասներ։ Հետո մենք գնացինք և ֆիլմ դիտեցինք Հովհանես Թումանյանի կենսագրության մասին։ Ինձ շատ դուր եկավ այս ճամփորդությունը, հետաքրքիր էր ու նոր շատ տեղեկություններ իմացա։

Posted in Մայրենի

Ուխտավոր աղվեսը

Մի օր Աղվեսը ասաց Աքլորին.

-Ի՜նչ գեղեցիկ ու անուշ ես երգում, ո՜վ Աքլորիկ։ Երանի՜ գիշեր-ցերեկ այստեղ նստեի ու անուշ ձայնդ լսեի։ Ափսո՜ս, որ վաղը պիտի զրկվեմ քեզ լսելու հաճույքից. մեղավորս Սուրբ Կարապետ ուխտի պիտի գնամ։ Սիրունի՛կ Աքլոր, կխնդրեմ ինձ հավանոցը առաջնորդես, որպեսզի մեղքերիս համար թողություն խնդրեմ հավերից։

Այս քաղցր խոսքերից Աքլորին սիրտը փափկում է ու նա ասում է․

-Գնանք, քեզ ցույց տամ հավանոցը։

Աղվեսսը Աքլորի հետևից մտնում է հավաբուն, խեղդում է բոլոր հավերին և ուտում է նրանց, հետո էլ ուտում է Աքլորին, ասելով՝

-Իմ սիրունի՛կ Աքլոր, գիտե՞ս, թէ ի՜նչ դժվար պիտի լինի Սուրբ Կարապետ քաղցած փորով ուխտի գնալը..

Առաջադրանքներ

Կարդա՛ առակը և փոխադրի՛ր արևելահայերեն։

Տեքստից դո՛ւրս գրիր ընդգծաված բառերի արևելահայերեն տարբերակները և դիտարկի՛ր դրանց գրությունը։
զիս-ինձ
կ’երգես-երգում
հոս-այստեղ
կը խեղդէ -խեղդում է
կը կակուղնայ-կփափկի
անօթի-քաղցած

Առակից դո՛ւրս գրիր բառեր, որնք վերջում յ հնչյունը գրում ենք, բայց չենք կարդում։

 յետոյ-հետո
կակուղնայ– կփափկի

Տրված նախադասությունը փոխադրի՛ր արևմտահայերենից արևելահայերեն։

Սիրունի՛կ Աքլոր, կը խնդրեմ զիս հաւնոց առաջնորդէ, որպէսզի մեղքերուս
համար թողութիւն խնդրեմ հաւերէն։

Սիրունիկ Աքլոր, խնդրում եմ ինձ հավանոց ուղեկցի, որեսզի հավերից ներողություն խնդրեմ։


Posted in Մայրենի

Նապաստակի մը օրագիրը I մաս

Առավոտ կանուխ դուրս ելաւ Խոտերուն, ծառերուն փաթրթված, կաղամբի գույնով, մատղաշ արև մը կար:է Աբևն Հոտվտացի, ետ առաջ երկնցա, շաոփ շաոփ ականջներս Իրարու զարկի։ Զգո՛ւյշ, աղմուկ մը, Իսկույն տունս մտա ու հսկեցի: Ոչինչ, թերևս տերև մըն էր վար ինկավ: Նորեն դուրս ելա, չորս դիս նայեցա ու Հոփ ցատկեցի բանջարանոցը։

Այս թռչունները ո՛րքան շաղակրատ են, Աստված իմ. Հոս կթռչին, Հոն կթռչին. կըտ կետ, կտուցնին հոս կզարնեն, հոն կզարնեն ու թև թևի, չգիտես, ո՞ր աշխարհներ կթռչին: Սիրտս դող կելլե, երբ անոնց ստվերները հանկարծ քովես կանցնին, երբ ծառերեն պտուղներ թըփ վար կձգեն:

Որքա՜ն կսիրեի ես ալ ուրիշ աշխարհներ տեսնել, Է՛Հ, եթե ես ալ թռչունի պես թևեր ունենայի, ունենայի նաև սա բանջարանոցի աքաղաղին ձայնը… Ի՞ նչ կըլլար՝ սա գեղեցիկ, արծաթյա մուշտակիս վրա երկու լայն թեւեր ըլլային։ Կտուց ունենալ չէի սիրեր, իմ պոչը ճերմակ ծաղիկներու փունջին չափ գեղեցիկ է: Կուզեի լոկ զույգ մը լայն թևեր՝ բարձրեն թոչելու ու աքաղաղի զիլ ձայնով երգելու համար…

Հի՜, մի՛ խնդուքս չեմ կրնար զսպել ամեն անգամ, երբ սա անծոտ(կեղտոտ) անծեղին (շատախօս թռչուն) ձայնը կլսեմ։ Իր փոքրիկ քոսոտ ձագուկները, բույնեն դուրս սա տանձենիին չորցած ճյուղերուն վրա կշարէ, ու Ինք՝ մեջտԷլը կեցած՝ կսկսի երգել խէ՜, խէ՜։ Երգած պահուն մարմինը ետ առաջ կշարժի, վիզը այնքան կերկնցնէ ու կպոռա, որ կարծես կոկորդին մեջ խոշոր կեռաս մը կայ:

Հի՛, հի՛ խնդուքս կուզա ամեն անգամ, երբ սա անծեղը կտեսնե։

  1. Ընթերցի՛ր պատմվածքի առաջին հատվածը:
  2. Առանձնացրո՛ւ այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք շատ նման են արևելահայերեն լեզվին։
  1. Տեքստում գտի՛ր տրված արտահայտությունների հոմանիշները։
    Առավոտ շուտ-Առավոտ կանուխ
    ցած ընկավ-վար ընկավ
    ի՞նչ կլիներ-ի՞նչ կըլլար
    բնից դուրս-բնեն դուրս
    չեմ կարող-չեմ կրնար
  2. Մի քանի բառ կամ արտահայտություն էլ ի՛նքդ առանձնացրու և բացատրի՛ր։
    հոն կզարնեն-այստեղ կզարկեն, կխփեն
    անծոտ-կեղտոտ
    անծեղին-շատախոս թռչուն
    կըլլար-կլիներ
Posted in Մայրենի

Մայրենի 20․12․2021

Ամանորյա Հանելուկներ

Այնի՞նչն է, այնինչ կլոր է
Բայց ձնագնդիկ չի
Ձեռքեր ունի քիթ ունի
Բայց մարդ չի
Ճերմակ է բայց ամպ չի
Աջկեր ունի մեծ ժպիտով
Նրա անունել․․․

Պատասխան-ծնեմարդ

Այնի՞նչն է, ինչը
Թակում է մեր դուռը դեկտեմբերի 31-ին
Ժամը 00։00-ին․․․

Պատասխան-Ամանոր

Posted in Մայրենի

Մայրենի 08․12․2021

149. Յուրաքանչյուր հարցին պատասխանող մի քանի բառ գրի´ր:

Օրինակ՝

Ինչպե՞ս մոտեցավ: — Արագ մոտեցավ: Իսկույն մոտեցավ: Լրջորեն մոտեցավ: Կամաց-կամաց մոտեցավ: Հազիվհազ մոտեցավ: Հետզհետե մոտեցավ: Եվ այլն:

Ո՞վ եկավ:-Նա եկավ։ Աղջիկը եկավ։ Տղան եկավ։ Ուսուցիչը եկավ։
Ի՞նչը քաղցրացավ:-Շոկոլադը քաղցրացավ։ Շաքարաքլորը քաղցրացավ։ Լեզուն քաղցրացավ։ Թեյը քաղցրացավ։
Տատը ի՞նչ է անում:- Տատը ճաշ է պատրաստում։
Գիրքը ի՞նչ է լինում:- Գեղարվեստական գիրք, ֆանտաստիկ ժանրի գիրք
Ինչպիսի՞շնիկ է:-Գեղեցիկ շնիկ է։ Ազնվացեղ շնիկ է։
Ինչպե՞ս գտավ:-Դժվարությամբ գտավ։ Նրա օգնությամբ գտավ։
Ե՞րբ եկավ;-Առավոտյան եկավ։ Երկար տարիներ անց եկավ։

150. Յուրաքանչյուր հարցին պատասխանող մի քանի բառ գրի´ր:

Ի՞նչը վերջացավ:-Ֆիլմը վերջացավ։ Անձրևը վերջացավ։
Ո՞վ մտավ:-Տատիկը մտավ։ Մայրիկը մտավ։ Հյուրը մտավ։
Տղան ի՞նչ արեց:-Տղան վերցրեց։ Տղան անջատեց։
Անձրևը ի՞նչ եղավ:-Անձրևը դադարեց։ Անձրևը ուժեղացավ։
Ինչպիսի՞ դաս էր:-Հեշտ դաս էր։ Դժվար դաս էր։ Անհասկանալի դաս էր։
Ո՞ր գզեստն է հագին:-Գեղեցիկ զգեստն է հագին։ Ներկայացման զգեստն է հագին։
Ինչպե՞ս մոտեցավ:-Արագ մոտեցավ։ Լրջորեն մոտեցավ:
Ե՞րբ կգամ:-Առավոտը կգամ։ Իրիկունը կգամ։
Ինչքա՞ն հետաքրքիր է:-Շատ հետաքրքիր է։ Շատ -շատ հետաքրքիր է։ Բացարձակ հետաքրքիր չէ։

151. Ա և Բ խմբի բառերի իմաստների տարբերությանը բացատրի´ր:

   Ա                                Բ

Անտառ         —            խշշում է

աղջիկ           —            խաղում է

մարդ             —            կանգնում է

մեքենա         —            սլացավ

քամի              —           դադարեց

Ա խմբում բոլորը շնչավոր գոյականներ են կամ իր էն։
Բ խմբում բոլորը գործողություններ են։

152. Ա և Բ խմբի բառերի իմաստների տարբերությունը բացատրի´ր:

Ա                         Բ

Պար       —        պարում է
երգ         —        երգել է
կանչ      —         կանչել է
հարց    —        հարցրել է
կապ      —         կապում  է

Ա խմբում բոլորը գոյական են։
Բ խմբում բոլորը գործողություններ են։

153. Ա և Բ  խմբի բառերի տարբերությունը  գտի´ր (ի՞նչ են  ցույց տալիսի՞նչ հարցերի են պատասխանում): Բ խմբի ր ստերին ին՞չ անուն կարելի  է տալ:

Ա. Տղա, թանաք, խրճիթ, արգելք, բաժակ, բանալի, տատիկ, ուսուցչուհի, թռչուն, հեղեղ, դերձակ:
Բ. Հնձում ենք, խաղում  էինք, լուսավորում  ես, կտցահարեց, վազում էիք, թակում եմ, հեղեղել է, խռնվում են, շփոթեցի, բացել եք:

Ա խմբում բորորը իրերեն կամ մարդիկ և պատասխանում են ի՞նչ, ո՞վ հարցերին։
Բ խմբում բոլորը գործողություններ են

154. Տրված բառախմբերում պակասող բառերն ավելացրո´ւ , որ դառնան նախադասություննր:

Բակում մի երիտասարդ սրինգ էր նվագում ։
Երեխան քարերի մեջ ինչ-որ բան էր գտնում։
Մի մարդ մութ գիշերով ձոր էր գնում։
Անձրևը անընդհատ տեղում էր։
Արևի առաջին շողերի հետ քաղաքն աղմուկով արթնանում էր։

155. Նախորդ աոաջադրանքը կատարելիս ինչպիսի՞ բառեր ավելացրիր:

Դրանք բայեր են: Հին հայերենում «բայ» նշանակում է «խոսում է, ասում է»:

156. Ի՞նչ ընդհանրություն ունեն ընդգծված բառերը (ի՞նչ հարցի են պատասխանումի՞նչ են ցույց տալիս):

Արջը տանձ է ուտում:-Ինչ
Մեր բարդին սոսափում է:-Ինչ
Սևաչյա աղջիկը երգում է:-Ով
Միայնակ ծաղիկը սպասում էր վերջին քամուն:-Ինչեր

Անվանի մարզիկի հետ հանդիպելու կգա՞ս:-Ով
Նա մոտեցավ խշշացող գետին:-Ինչ

Posted in Մայրենի

Արագածին Մայրենի 28․11․2021

Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան

Կայծակեղեն թրերի,

Գագաթներդ՝ բյուրեղ վրան

Թափառական ամպերի։

Սեգ ժայռերդ՝ արծվի բույն,

Լճակներդ՝ լույս-փերուզ.

Առուներդ՝ մեջքիդ փայլուն

Պերճ գոտիներ ոսկեհյուս։

Աղբյուրներդ գիշեր ու զօր

Խոսքի բռնված իրար հետ,

Վտակներդ գիլ ու գլոր

Աբրեշումե փեշերեդ։

Թիթեռներդ՝ հուր-հրեղեն

Թռչող-ճախրող ծաղիկներ,

Զառ ու զարմանք երազներեն

Պոկված ծվեն-ծվիկներ։

Ծիրանավառ դու թագուհի,

Բուրումների դու աղբյուր,

Ծաղիկներդ հազար գույնի,

Հազար անուն, հազար բույր։

  1. Դուրս գրի՛ր անծանոթ բառերը և բառարանի օգնությամբ բացատրի՛ր:
    վահան-ասպար
    զօր-ցերեկ
    գիլ-գլորելու շպրտելու քար
  2. Առանձնացրո՛ւ և կարդա՛ այն բառերը, որոնց հոմանիշներն ու հականիշները կարող ես թվարկել:
    ալմաստ-ադամանդ
    թրուր-սրուր
    մեջք-փոր
    լույս-մթություն
  3. Արտահայտիչ կարդա՛ բանաստեղծությունը՝ ուշադրություն դարձնելով կետադրությանը:
  4. Դուրս գրի՛ր փոխաբերություններն ու համեմատությունները: Բացատրի՛ր:
    Դո՛ւ, Արագա՛ծ, ալմաստ վահան-Արագածին համեմատում է թանկառժեք քարի հետ և վահանի հետ։ Կայծակեղեն թրերի,
  5. Շեշտադրելով բանաստեղծության նկարագրությունները՝  պատմի՛ր Արագածի մասին:
    Արագածը շատ գեղեցիկ լեռ է։ Այն ունի 4 գագաթ և նրան հաճախ ասում էն քառագագաթ լեռ։ Նրա բարձրությունը կազմում է ծովի մակերվույթից 4900 մետեր։ Լեռան վրա կա լիճ։
  6. Ի՞նչ գիտես Արագածի մասին. համեմատի՛ր տպավորություններդ բանաստեղծության նկարագրության հետ:
    Արագածը շատ գեղեցիկ լեռ է։ Այն ունի 4 գագաթ և նրան հաճախ ասում էն քառագագաթ լեռ։ Նրա բարձրությունը կազմում է ծովի մակերվույթից 4900 մետեր։ Լեռան վրա կա լիճ։
  7. Նկարի՛ր բանաստեղծության ամենատպավորիչ հատվածը:
  1. Ֆոտոնկարների միջոցով ներկայացրո՛ւ Արագածը օրվա տարբեր պահերին: Եթե կարող ես, ինքդ ֆոտոնկարի՛ր:
Posted in Մայրենի

Իմ դպրոցի միջավայրը

Իմ դպրոցի միիջավայրը
Իմ դպրոցի միջավայրը շատ մեծ իմ ամենից շատ գրավող այդ միջավայրը ագարակն է իմ վրա և իմ ինքնազգացողության կամ ճաշակի վրա ազդում է շատ լավ ինձ ոչմիբան չի խանգարում ես ոչինչ չէի փոխի։

Ինչպիսի՞ն է դպրոցի միջավայրը։
Շատ մեծ։

Ի՞նչն է ամենից շատ քեզ գրավում այդ միջավայրում։
Ագարակը։

Ինչպե՞ս է այն ազդում քո ինքնազգացողության կամ ճաշակի վրա։
Շատ լավ։

Ի՞նչն է քեզ խանգարում։
Ոչմի բան։

Ի՞նչը կփոխեիր։
Ոչմի բան։

Posted in Մայրենի

Մայրենի 17․11․2021

106. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛րԳրությանն ուշադրություն դարձրո՛ւ (ինչո՞վ է տարբերվում մյուս բարդ բառերի գրությունից):

Օրինակ՝
մեծ-մեծ:

Ծանր-ծանր, գույգ-գույգ, չորս-չորս, խիստ-խիստ, արագ-արագ, բաց-բաց, թաց-թաց:

107. Արմատի կրկնությամբ կազմվածգծիկով գրվող բարդ բառեր գրի´ր:

Օրինակ՝
շուտ-շուտ, երբեմն-երբեմն:

108. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛ր (արմատների մեջ ի՞նչ փոփոխություն է կատարվում):

Օրինակ՝
Փալաս-փուլուս:

Աման-չաման, մարդ-մուրդ, պարապ-սարապ, պակաս-մակաս, մանր-մունր, փոքր-մոքր, ոլոր-մոլոր, սուս-մուս:

109. Տրված արմատների կրկնությամբ բառեր կազմի՛րԲառերի մեջ այդ արմատների գրությանն ուշադրություն դարձրո՛ւ:

Օրինակ՝
ճըռ — ճռճռալ, ճռճռոց:

Մըռ-մռմռալ, հըռ-հռհռալ, չըռ-չռչռալ, կըռ-կռկռալ, դըռ-դռդռալ:

110. Տրված արմատներով բաղադրյալ բառեր կազմիր՝ դրանք  դնելով նոր բառերի սկզբում, մեջտեղում և վերջում:

Մարդ-մարդկաին, բարի-բարեգործ, ձայն-ձայնավոր, սեր-սիրել, տեր-, գիր:

111. Անջատ գրվող բարդ բառերի (հարադրություններիիմաստներն արտահայտի՛ր հոմանիշ բառերով:

Պար գալ-պարել, զրույց անել-զրուցել, խաղ անել-խաղալ, թույլ տալ-թույլադրել:

112. Տրված բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր հոմանիշ հարադրություններով (անջատ բաղադրիչներով գրվող բառերկամ դարձվածքներով:

Օրինակ՝
թափթփել — շաղ տալ, ցիրուցան անել:

Վերադարձնել-ետ բերել, անցնել-գնալ, բուժել-առողջացնել (դեղ ու դարմանով), մտնել-ներս գնալ, կանգնել-ոտքի կանգնել, կախվել-կախ ընկնել:

113. Անել և տալ բառերով կազմիր հնարավորին չավ) շւստ հարադրություններ ու դարձվածքներ:


անող դնող
տանող բերող

114. Այսօր, տանտիրուհի, մորեղբայր բառերով և այս օր(ը), տան տիրոթւհի, մոր եղբայր բառակապակցություններով կազմի՛ր նախադասություններ:

Օրինակ՝
Հորեղբայրս մեծ ու գեղեցիկ այգի ունի: Հորս ամենամեծ եղբայրն արդեն թոռ ունի:

Այսօր շատ հրաշալի օր էր քանի, որ այս օրը հենց մենք գնացինք բարձունք հաղթահարելու։

Տանտիրուհին մեզ շատ սիրով ընդունեց։
Այդ տանտիրուհու անունը Լենա էր։

Մենք եկանք մորեղբորս տուն։
Ես չեմ ճանափում նրա մորեղբորը։

115. Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՜ր բառակապակցություններով:

Օրինակ՝
դարավերջ – դարի վերջ,

Աշխատասենյակ — աշխատելու համար նախատեսված սենյակ:

Գառնարած-գառ պահող, բարեսիրտ-բարի սիրտ ունեցող, չարամիտ-չար միտք ունեցող, լեռնագագաթ-լեռի գագաթ, արագահոս-արագ հոսող, հարթավայր-հաթ վայր, աստղագիտություն-աստղերի գիտություն, սրտիկ-սիրտ, կեչուտ-լիքը կեչուտներ ով տեղ:

116. Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստներն արտահայտի՛ր բառակապակցություններով:

Օրինակ՝
միաեղջյուր — մի եղջյուր ունեցող:

Վիպագիր-վեպ գրող, մեծագլուխ-մեծ գլուխ ունեցող, սրընթաց-սուր ընթացք, երկերեսանի-երկու երես ունեցող, զբոսայգի-զբոսնելու այգի, սրամիտ-սուր միտք ունեցող, հեռուստացույց-հեռու պատկերը ցուց տվող, պահարան-պահելու տեղ, հայաստանցի-մարդ որը ապրում է Հայաստանում:

117. Տրված բաղադրյալ բառերի իմաստները բառակապակցություններով արտահայտի՛ր:

Հանքափոր-հանք փորող, գրագետ-գիր ունեցող, պատմագիր-պատմուցյուն գրող, խաղագիրք-խաղերի գիրք, խնդրագիրք-խդիրների գիրք, խնդրագիր-խնդրանքի գիր, մասրուտ-մասուրենրի անտառ, հեղինակավոր-հայտնիություն ունեցող։

Posted in Մայրենի

Մայրենի 15․11․2021

Արևմտահայերենի բառարանից օգտվելով, գրի՛ր տրված բառերի ու արտահայտությունների արևելահայերեն տարբերակները։

սովորել-սորվիլ

հոգնել-յոգնիլ

լուռ-լռիլ

պառկել-պառկիլ

կուլ տալ, կլանել-կլանուիլ

լրություն-լրութիուն

օղակ-օղիկ

խենթ, խելառ-ծուռ

մեգ, մառախուղ-

փուչիկ-???

կենդանիներ վարժեցնող-գազանազուսպ

զզվել-զզվիլ

բաժակ-ըմպակ

Հիմա փորձի՛ր գտնել տրված արևմտահայերեն բառերի բացատրությունները։

ագեվոր-պոչավոր

ագուռ-բուռ,ափ,աղյուս

դգալ-գդալ

դի-կողմ

ետքը-հետո

աճապարել-շտապել,փութալ

Գտի՛ր տրված բառերի բացատրությունները։ Դիտարկի՛ր արևմտահայերեն և արևելահայերեն լեզուներում դրանց գրության ձևերի տարբերությունները։

աճիլ-աճել

լսվիլ-լսվել

լվացվիլ-լվացվել

ժպտիլ-ժպտալ

լեցվիլ-լեցվել

լծվիլ-լծվել

լորտնիլ-լորտնել

խամրիլ-խամարել

խախտիլ-խախտել

խաղաղիլ-խաղաղել

ծփիլ-ծփել