Մխիթար Սեբաստացի կրթահամալիր, Ավագ դպրոց, 10-րդ դասարան
Ավելի շատ ծառեր տնկել
Ավելի քիչ օգտագործել մեքենաները
Խնայել էլեկտրաէներգիան
Օգտագործել վերականգնվող էներգիա
Վերամշակել թափոնները
Խնայել ջուրը
Չվատնել սնունդը
Նվազեցնել գործարանների և տրանսպորտի արտանետումները
Բարելավել շենքերի ջերմամեկուսացումը
Բարձրացնել մարդկանց բնապահպանական գիտելիքները
Շոգի ուժեղացում
Ջրի պակաս
Գյուղատնտեսության վնասում
Անտառային հրդեհների աճ
Ձյան և սառցադաշտերի նվազում
Ավելի անկանոն տեղումներ
Հողի չորացում և անապատացում
Կենսաբազմազանության կորուստ
Հիվանդությունների տարածման վտանգ։
Առողջության և կյանքի պայմանների վատացում
frightening
operation
disability
regularly
volunteers
hopefully
recover
naturally
crunchy / stale / dry – bread
wholemeal / sliced – bread
black / ground – pepper
brown / long-grain – rice
mixed / side – salad
home-made / tinned – soup
sugar / chocolate – biscuits
sparkling / still – water
food
diet
meal
dinner
should
a
for
the
from
who
will
unless
Վարդան Այգեկցի
Արծիւ եւ նետ
Արծիւն երթայր յերկինս, եւ հարին զնա նետիւ: Եւ նա զարմացաւ, թէ ո՞վ զայս արար: Հայեցաւ եւ ետես զնետն` զփետուրն իւր եւ ասէ.
— Վա՛յ ինձ, զի յինէն է պատճառ սպանման իմոյ:
Բառարան
երթայր — գնում էր
յերկինս — երկնքում
հարին — խփեցին
զնա — նրան
նետիւ — նետով
արար — արեց
հայեցաւ — նայեց
ետես — տեսավ
իւր — իր
ասէ — ասում է
զի — որ, որովհետև, քանի որ
Որսորդն եւ կաքաւն
Որսորդն կալաւ կաքաւ մի եւ կամէր զենուլ: Եւ ասէ կաքաւն.
— Մի՛ սպանանէր զիս, զի ես խաբեցից զբազում կաքաւս ու ածից յականատս քո:
Եւ ասէ որսորդն.
— Այժմ ստուգիւ մեռցիս ի ձեռաց իմոց, զի զսիրելիս եւ զազգականս քո մատնես ի մահ:
Բառարան
կալաւ — բռնեց
զենուլ — մորթել
ասէ — ասում է
զիս — ինձ
զի — որ, թե, որովհետև, որպեսզի
խաբեցից — խաբեմ, կխաբեմ, պիտի խաբեմ, խաբելու եմ
ածից — բերեմ, կբերեմ, պիտի բերեմ, բերելու եմ
ականատ — թակարդ
յականատ — (դեպի) թակարդները, թակարդներում
ստուգիւ — ստուգապես, իսկապես
մեռցիս — մեռնես, կմեռնես, պիտի մեռնես, մեռնելու ես
ի ձեռաց — ձեռքից
զսիրելիս — սիրելիներին
զազգականս — ազգականներին
մատնես — մատնում ես
ի մահ — մահվան
Կտակ վասն գանձի
Իմաստասէր ոմն աղքատ ունէր ծոյլ որդիս եւ ի ժամ մահուն կոչեաց զորդիսն եւ ասէ.
— Ո՛վ որդեակք, բազում գանձ կայ պահեալ ի հարցն իմոց յայգին մեր, իսկ զտեղին ոչ ցուցանեմ ձեզ, այլ որ աշխատի ևւ խորագոյն փորէ, նա գտանէ զգանձն:
Եւ յետ մահուն հօրն, սկսան որդիքն ջանալ մեծաւ աշխատութեամբ եւ խորագոյն վարէին, եւ ամէն մէկ իւրն ջանայր, զի ինքն գտցէ զգանձն:
Եւ սկսաւ այգին աճիլ եւ զօրանալ եւ ետ բազում պտուղ եւ ելից զնոսա գանձիւ:
Բառարան
ոմն — մի մարդ, մեկը (ոմն աղքատ – մի աղքատ մարդ)
որդիս — որդիներ
ի ժամ մահուն — մահվան ժամին
կոչեաց — կանչեց
զորդիսն — որդիներին
որդեակք — որդյակներ
պահեալ — պահված
ի հարցն իմոց — իմ հայրերից, իմ հայրերի կողմից
յայգին — այգում
զտեղին — տեղը
ոչ ցուցանեմ — ցույց չեմ տալիս
որ — ով, ով որ
խորագոյն — ավելի խոր
փորէ — այստեղ` փորի
գտանէ — այստեղ` կգտնի
յետ մահուան հօրն — հոր մահվանից հետո
մեծաւ աշխատութեամբ — մեծ չարչարանքով
վարէին — վարում էին
իւր ջանայր — ինքն էր ջանում (ձգտում էր)
զի — որ, որպեսզի
գտցէ — գտնի, կգտնի, պիտի գտնի, գտնելու է
ետ — տվեց
ելից — լցրեց
զնոսա — նրանց
գանձիւ — գանձով
Առաջադրանքներ
Ծովերի մակարդակի բարձրացում
Ծայրահեղ եղանակային պայմաներ
Կաղցրահամ ջրի պակաս
Էկոհամակարգերի և կենսաբազմազանուփյան ոչնչացեւմ
Օվկիանոսների թթվեցում
Գյուղատնտեսության և պարենային անվտանգության վտանգում
Մարդկանց առողջության վատթարացում
Կլիմայական փոխստականներ
Տնտեսական հսկայական վնասներ
Հրդեհների տարածում և անտառազուրկում
Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Առաջավոր Ասիայի կենտրոնական մասում կարևոր ճանապարհների խաչմերուկում։
Այն կապող օղակ էր Արևելքի և Արևմուտքի, Հյուսիսի և Հարավի միջև։
Լեռնաշխարհն ունի բերրի հարթավայրեր և արոտավայրեր որոնք նպաստել են գյուղատնտեսության և անասնապահության զարգացմանը։
Հարուստ է ջրային պաշարներով այստեղ են ձևավորվում Եփրատ, Տիգրիս, Արաքս և Կուր գետերը։
Լեռնային դիրքը նպաստել է բնական ամրությունների ստեղծմանը և որոշ տարածքների պաշտպանությանը։
Գտնվելով տարբեր տարածաշրջանների միջև hայկական լեռնաշխարհը հաճախ դարձել է տարբեր պետությունների պայքարի տարածք։
Լեռնային և մասնատված ռելիեֆը դժվարացրել է տարածքների միջև կապը և միասնական պետության կառավարումը։
Բազմաթիվ լեռնանցքները հնարավորություն են տվել հակառակորդներին անցնել մի տարածքից մյուսը։
Ծովերից հեռու գտնվելը սահմանափակել է ծովային առևտրի և նավագնացության հնարավորությունները։
Հայոց լ․
1․ Հրաչյա Աճառյանի արմատական բառարանից դո’ւրս գրիր ամենաքիչը 10-20 բառ, որոնք հետաքրքիր են՝ որպես նոր լեզվական տեղեկատվություն։
Աբեղա — հոգևորական, վանական։ Աղավնի — թռչուն, որի անունը կապված է հին հայերեն բառերի հետ։ Բարբառ — լեզվի տեղական տարբերակ։ Գավառ — երկրի կամ պետության վարչական տարածք։ Դարավանդ — հարթակ, բարձրադիր հողամաս։ Եղեռն — մեծ կոտորած, զանգվածային ոչնչացում։ Զվարթ — ուրախ, աշխույժ։ Թախիծ — տխրության զգացում։ Ժայռ — քարքարոտ, ուղղաձիգ բարձրություն։ Լուսաբաց — առավոտյան այն պահը, երբ սկսում է լուսանալ։ Խորհուրդ — իմաստ, միտք կամ առաջարկություն։ Ծիրանի — ծիրանին վերաբերող, նաև ծիրանագույն։ Կարոտ — որևէ մեկի կամ որևէ բանի նկատմամբ ուժեղ ձգտում։ Հմայք — գրավիչ հատկություն։ Ճակատագիր — մարդու կյանքի ընթացքը պայմանավորող հանգամանքների ամբողջություն։
2. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բարդ բառերով:
Երկինքը քերելու չափ բարձր – երկնասլաց։
Բարի մտքով – բարեմիտ
Վատ համբավ ունեցող – վատահամբավ
Հեշտությամբ թեքվող – դյուրաթեք
խաժ աչքեր ունեցող – խաժաչյա
կյանքը սիրող- կենսասեր
հանրության կողմից ճանաչված – հանրաճանաչ
կյանքով ուրախացող – կենսուրախ
3. Բառակապակցությունների իմաստներն արտահայտի՛ր բաղադրյալ բառերով:
Մանր նկարներ անող – մանրանկարիչ
Թռչուններ բուծելու տեղ – թռչնաբուծարան
Գյուղի տնտեսությանը հատուկ – գյուղատնտեսական
Միտք հղանալը – մտահղացում
Արդյունք ունեցող – արդյունավետ
աշխատանքը սիրելը – աշխատասիրություն
հավասար կշիռ ունենալը – հավասարակշռություն
բառերի մասին գիտություն – բառագիտություն
4․ Կետերը փոխարինի՛ր փակագծում տրված բաղադրիչներից կազմված համապատասխան բաղադրյալ բառերով:
Հողը ինքնամաքրման հատկություն ունի։ Դա չի նշանակում, թե կարելի է նրան չափազանց շատ ծանրաբեռնել օրգանական և անօրգանական թափոններով, բնակավայրերում հավաքված կենցաղային աղբով, որովհետև հողի հնարավորությունները նույնպես անսահման չեն։ Իսկ թափոններով աղտոտված հողը սպառնում է հիվանդությունների առաջացման պատճառ դառնալ։ Գետտեխնիկական առաջընթացի հետ մարդիկ պիտի մտածեն արտաքին միջավայրի պահպանության արդյունավետ միջոցներ ստեղծելու մասին։
