1․ Ի՞նչ բնորոշ հատկություններով կներկայացնեք ամբողջատիրությունը
Ամբողջատիրությունը քաղաքական համակարգ է, որի դեպքում պետությունը լիովին վերահսկում է հասարակության կյանքը։ Իշխանությունը կենտրոնացած է մեկ առաջնորդի, կուսակցության կամ փոքր խմբի ձեռքում։
Ամբողջատիրության հիմնական հատկանիշները․
- Միակուսակցական համակարգ – գործում է միայն մեկ իշխող կուսակցություն։
- Խիստ վերահսկողություն – պետությունը վերահսկում է մամուլը, կրթությունը, մշակույթը և մարդկանց կարծիքները։
- Խոսքի ազատության սահմանափակում – մարդիկ չեն կարող ազատ արտահայտել իրենց կարծիքը։
- Ընդդիմության բացակայություն – իշխանությանը դեմ արտահայտվողները հաճախ ենթարկվում են ճնշումների։
- Քարոզչություն – իշխանությունը օգտագործում է զանգվածային լրատվամիջոցները իր գաղափարները տարածելու համար։
- Անձի պաշտամունք – ղեկավարին ներկայացնում են որպես անսխալական և բացառիկ մարդ։
- Վախի մթնոլորտ – հաճախ կիրառվում են բռնություններ, գաղտնի հսկողություն և պատիժներ։
Օրինակներ
Պատմության ընթացքում ամբողջատիրական համակարգեր են եղել՝
- Joseph Stalin-ի ղեկավարած ԽՍՀՄ-ում,
- Adolf Hitler-ի ղեկավարած Գերմանիայում։
2․ Ժողովրդավարական համակարգերի առավելություններն ու թերությունները
Ժողովրդավարությունը քաղաքական համակարգ է, որտեղ իշխանության աղբյուրը ժողովուրդն է։ Քաղաքացիները ընտրությունների միջոցով մասնակցում են կառավարմանը։
Առավելությունները
- Մարդու իրավունքների պաշտպանություն – ապահովվում են խոսքի, մամուլի և հավաքների ազատությունները։
- Ազատ ընտրություններ – ժողովուրդը կարող է ընտրել իշխանությանը։
- Օրենքի գերակայություն – բոլորը հավասար են օրենքի առաջ։
- Քաղաքացիների մասնակցություն – մարդիկ կարող են մասնակցել քաղաքական կյանքին։
- Իշխանության վերահսկում – իշխանությունը սահմանափակվում է օրենքներով և հասարակության վերահսկողությամբ։
- Կարծիքների բազմազանություն – թույլատրվում են տարբեր քաղաքական ուժեր և գաղափարներ։
Թերությունները
- Որոշումների դանդաղ ընդունում – տարբեր կարծիքների պատճառով որոշումները երբեմն ուշ են կայացվում։
- Քաղաքական պայքար և հակասություններ – կուսակցությունների միջև մրցակցությունը կարող է լարվածություն առաջացնել։
- Պոպուլիզմի վտանգ – որոշ քաղաքական գործիչներ կարող են մարդկանց խոստանալ անիրական բաներ՝ ձայներ ստանալու համար։
- Մեծ կախվածություն հասարակության գիտակցությունից – եթե քաղաքացիները բավարար տեղեկացված չեն, կարող են սխալ ընտրություն կատարել։
- Կոռուպցիայի հավանականություն – նույնիսկ ժողովրդավար երկրներում կարող են լինել չարաշահումներ։
Եզրակացություն
Քաղաքական համակարգերը տարբեր կերպ են կազմակերպում իշխանությունը։ Ամբողջատիրությունը հիմնված է խիստ վերահսկողության վրա, իսկ ժողովրդավարությունը՝ ժողովրդի մասնակցության և ազատությունների պաշտպանության։ Չնայած ժողովրդավարությունն ունի որոշ թերություններ, այն համարվում է մարդու իրավունքներն ու ազատությունները լավագույնս պաշտպանող համակարգը։
Գոհար Եգանյան 